Retrospective review

 ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ စစ်အာဏာသိမ်းမှုဟာ မြန်မာ့သမိုင်းမှာ အလှည့်အပြောင်းကြီး တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ကို ရှောင်လွှဲနိုင်ခဲ့မလားဆိုတာကတော့ နိုင်ငံရေးလေ့လာသူတွေကြားမှာ အမြဲတမ်း ငြင်းခုံနေကြရတဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခုပါ။

အကယ်၍ အောက်ပါအချက်တွေကို ကွဲပြားခြားနားစွာ ကိုင်တွယ်နိုင်ခဲ့ရင် အာဏာသိမ်းမှုကို ရှောင်လွှဲနိုင်ခဲ့ဖို့ အခွင့်အလမ်းရှိနိုင်တယ်လို့ သုံးသပ်ကြပါတယ်။

---

၁။ ရွေးကောက်ပွဲ အငြင်းပွားမှုကို ဖြေရှင်းပုံ (Election Dispute Management)

စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းဖို့ အဓိက အကြောင်းပြချက်ပေးခဲ့တာက ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲမသမာမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။

• ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့မည့်နည်းလမ်း: ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် (UEC) အနေနဲ့ စစ်တပ်နဲ့ အတိုက်အခံပါတီတွေရဲ့ ကန့်ကွက်မှုတွေကို ပိုမိုပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရင် သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်သဘောတူတဲ့ ကြားနေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုနဲ့ မဲစာရင်းတွေကို ပြန်လည်စစ်ဆေးခဲ့ရင် အာဏာသိမ်းဖို့ အကြောင်းပြချက်ကို လျော့ပါးစေနိုင်ပါတယ်။

၂။ ထိပ်သီးခေါင်းဆောင်များအကြား တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှု (High-level Dialogue)

အာဏာမသိမ်းခင် ရက်ပိုင်းအလိုအထိ နှစ်ဖက်ကိုယ်စားလှယ်တွေကြား ညှိနှိုင်းမှုတွေ ရှိခဲ့ပေမယ့် သဘောတူညီချက် မရခဲ့ပါဘူး။

• ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့မည့်နည်းလမ်း: ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်တို့ကြားမှာ တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံပြီး "အပေးအယူ" (Compromise) တစ်ခုခု လုပ်နိုင်ခဲ့ရင် (ဥပမာ- လွှတ်တော်ခေါ်ယူမှုကို ခေတ္တရွှေ့ဆိုင်းခြင်း သို့မဟုတ် အာဏာခွဲဝေမှုဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်အသစ်များ) အခြေအနေက တစ်မျိုး ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။

၃။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ အားနည်းချက် (Structural Flaws)

၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဟာ အာဏာကို အရပ်သားအစိုးရနဲ့ စစ်တပ်ကြား ခွဲဝေထားတာကြောင့် ပဋိပက္ခက အမြဲရှိနေခဲ့ပါတယ်။

• ရှောင်လွှဲနိုင်မည့် အနေအထား: အန်အယ်လ်ဒီ (NLD) အစိုးရအနေနဲ့ စစ်တပ်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို လျှော့ချဖို့ ကြိုးစားရာမှာ စစ်တပ်ဘက်က သူတို့ရဲ့ "အမျိုးသားနိုင်ငံရေး ဦးဆောင်မှု" အခန်းကဏ္ဍ ပျောက်ဆုံးသွားမှာကို အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ပိုမိုနူးညံ့တဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လမ်းစဉ်က စစ်တပ်ကို ထောင့်ပိတ်မိသလိုမျိုး မဖြစ်စေဘဲ အချိန်ဆွဲနိုင်ခဲ့ရင် ရှောင်လွှဲနိုင်စရာ ရှိပါတယ်။

၄။ အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ခြင်း (Trust Building)

၂၀၁၅ မှ ၂၀၂၀ အတွင်း အရပ်သားအစိုးရနဲ့ စစ်တပ်ကြားမှာ ယုံကြည်မှုက တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာခဲ့ပါတယ်။

• ရှောင်လွှဲနိုင်မည့် အနေအထား: စစ်တပ်က ၎င်းတို့၏ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှု (Institutional Security) အတွက် စိုးရိမ်ခဲ့တာကို အရပ်သားအစိုးရဘက်က ပိုမိုနားလည်ပေးပြီး နှစ်ဖက်ယုံကြည်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ရင် အစွန်းရောက် ဆုံးဖြတ်ချက်မျိုးကို တားဆီးနိုင်ခဲ့မှာပါ။

---

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်: အာဏာသိမ်းမှုကို ရှောင်လွှဲဖို့ဆိုတာ နှစ်ဖက်စလုံးရဲ့ "နိုင်ငံရေးအရ အလျှော့အတင်းလုပ်လိုစိတ်" (Political Will to Compromise) ပေါ်မှာ အဓိက မူတည်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့မှာတော့ နှစ်ဖက်စလုံးက ကိုယ့်ရပ်တည်ချက်နဲ့ကိုယ် တင်းမာနေခဲ့ကြတာက ဒီရလဒ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့တာပါ။

၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးကနေ အာဏာသိမ်းတဲ့အထိ သုံးလတာကာလဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှာ အလွန်တင်းမာပြီး ရှုပ်ထွေးခဲ့တဲ့ အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီကာလအတွင်း ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ အဓိက အဖြစ်အပျက်တွေကို အချိန်မှတ်တမ်းအလိုက် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြနိုင်ပါတယ်။

---

၁။ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်နှင့် ကနဦး ငြင်းခုံမှုများ (၂၀၂၀ နိုဝင်ဘာ)

• နိုဝင်ဘာ ၈: ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ပြီး NLD ပါတီက လွှတ်တော်အမတ်နေရာ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်နဲ့ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့ပါတယ်။

• နိုဝင်ဘာလလယ်: စစ်တပ်က ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားတဲ့ ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ (USDP) က မဲမသမာမှုတွေ ရှိတယ်လို့ စွပ်စွဲပြီး ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို လက်မခံကြောင်း စတင်ကြေညာပါတယ်။

• စစ်တပ်၏ ရပ်တည်ချက်: စစ်တပ်ကလည်း USDP နဲ့အတူ ရွေးကောက်ပွဲမှာ မသမာမှုတွေ ရှိနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ လေသံကို စတင်ထုတ်ဖော်လာပါတယ်။

၂။ မဲစာရင်း အငြင်းပွားမှု တင်းမာလာခြင်း (၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာ - ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ)

• စစ်တပ်၏ စစ်ဆေးမှု: စစ်တပ်က မြို့နယ်အသီးသီးက မဲစာရင်းတွေကို ကိုယ်တိုင်စစ်ဆေးခဲ့ပြီး "ထပ်နေတဲ့ မဲစာရင်း" ပေါင်း ၈ သန်းကနေ ၁၀ သန်းအထိ ရှိတယ်လို့ အပတ်စဉ် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွေမှာ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

• UEC ၏ တုံ့ပြန်မှု: ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် (UEC) ကတော့ အမှားအယွင်းတချို့ ရှိနိုင်ပေမယ့် ရလဒ်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်တဲ့ မဲမသမာမှုမျိုး မရှိကြောင်းနဲ့ စစ်တပ်ရဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေကို ပယ်ချခဲ့ပါတယ်။

• နိုင်ငံတကာ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူများ: Carter Center နဲ့ အခြား ပြည်တွင်း/ပြည်ပ စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့တွေက ရွေးကောက်ပွဲဟာ ယေဘုယျအားဖြင့် လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကြပါတယ်။

၃။ နောက်ဆုံး ရက်သတ္တပတ်နှင့် အကျပ်အတည်း (၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ နောက်ဆုံးပတ်)

ဒီကာလဟာ အာဏာသိမ်းဖို့ အရှိန်အဟုန် အမြင့်ဆုံး ရောက်လာတဲ့ အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။

• ဇန်နဝါရီ ၂၆: စစ်တပ်ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက အာဏာသိမ်းမှာလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို "မသိမ်းဘူးလို့ မပြောနိုင်ဘူး" လို့ တုံ့ပြန်ခဲ့ရာကနေ စိုးရိမ်မှုတွေ မြင့်တက်လာပါတယ်။

• ဇန်နဝါရီ ၂၇: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က "ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို မလိုက်နာရင် ဖျက်ပစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ မိန့်ခွန်းကို ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

• ဇန်နဝါရီ ၂၉-၃၀: နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်နဲ့ အခြားမြို့ကြီးတွေမှာ သံချပ်ကာကားတွေ ကင်းလှည့်ပြလာပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ သံရုံးပေါင်းစုံက စိုးရိမ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက်တွေ ထွက်လာပါတယ်။

၄။ မအောင်မြင်ခဲ့သော ညှိနှိုင်းမှုများ

အာဏာမသိမ်းခင် ရက်ပိုင်းအလိုမှာ NLD ကိုယ်စားလှယ်တွေနဲ့ စစ်တပ်ကိုယ်စားလှယ်တွေကြား တိတ်တဆိတ် ညှိနှိုင်းမှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ စစ်တပ်ဘက်က အဓိက တောင်းဆိုချက် ၃ ခု ရှိခဲ့တယ်လို့ သတင်းများအရ သိရပါတယ်။

1. ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် (UEC) ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန်။

2. မဲစာရင်းများကို ပြန်လည်စစ်ဆေးရန်။

3. ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှာ ကျင်းပမယ့် လွှတ်တော်ခေါ်ယူမှုကို ရွှေ့ဆိုင်းရန်။

NLD ဘက်ကတော့ ဒါဟာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနဲ့ မညီညွတ်ဘူးဆိုပြီး ငြင်းဆန်ခဲ့ပါတယ်။

၅။ အာဏာသိမ်းခြင်း (၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁)

• နံနက်အစောပိုင်း: လွှတ်တော်အသစ် စတင်ခေါ်ယူဖို့ နာရီပိုင်းအလိုမှာပဲ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်၊ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တွေ၊ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တွေကို စစ်တပ်က ဖမ်းဆီးလိုက်ပါတယ်။

• ကြေညာချက်: ဒုတိယသမ္မတ (၁) ဦးမြင့်ဆွေက ယာယီသမ္မတအဖြစ် လက်မှတ်ထိုးပြီး နိုင်ငံတော်ကို အရေးပေါ်အခြေအနေ ၁ နှစ် ကြေညာကာ အာဏာသုံးရပ်လုံးကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

---

မှတ်ချက်: ဒီအဖြစ်အပျက်တွေဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှာ အရပ်သားအစိုးရနဲ့ စစ်တပ်ကြား အာဏာခွဲဝေမှု ပုံစံ ပျက်စီးသွားတာကို ပြသနေပါတယ်။